(Czeski) Cieszyn to miasto o bogatej i niewesoło przerwanej historii, której symbolem stał się… tramwaj. Dziś, spacerując po obu brzegach Olzy trasą szyny tramwajowej, można odnaleźć ślady dawnej linii, która niegdyś łączyła dwie części miasta, obecnie podzielonego słupkami granicznymi.
Nieco o historii
Korzenie Cieszyna, jednego z najstarszych miast na Śląsku, sięgają IX wieku. Okres dynamicznego rozwoju nastał w drugiej połowie XIX wieku. Dworzec kolejowy, zlokalizowany na lewym brzegu Olzy, stał się ważnym węzłem komunikacyjnym. W 1911 roku, jeszcze w niepodzielonym Cieszynie, na ulice wyjechał pierwszy tramwaj elektryczny. Tramwaj łączył dworzec kolejowy (obecnie w Czeskim Cieszynie) ze ścisłym centrum miasta (Rynek, Wyższa Brama, ul. Bielska po polskiej stronie), ułatwiając komunikację mieszkańcom. Wagony wyprodukowała praska firma Ringhoffer.
Złoty okres rozwoju został brutalnie przerwany przez wydarzenia po I wojnie światowej. Rzeka Olza została wytyczona jako granica państwowa. W ten sposób jednolity dotąd Cieszyn został podzielony na dwie części: historyczne centrum na prawym brzegu stało się polskim Cieszynem, natomiast lewobrzeżne przedmieścia, wraz z dworcem kolejowym, przemysłową częścią i rosnącą infrastrukturą, weszły w skład Czechosłowacji, tworząc nowe miasto – Český Těšín (Czeski Cieszyn). Podział miasta w 1920 roku doprowadził do przecięcia linii granicą, przez co 2 kwietnia 1921 roku podjęto decyzję o likwidacji całkiem świeżej linii.
Szlakiem dawnego tramwaju
Obecnie, w ramach współpracy transgranicznej, dawna linia tramwajowa zyskała nowe życie jako „Szlak Cieszyńskiego Tramwaju”. To transgraniczna trasa turystyczna, która ma na celu upamiętnienie wspólnego dziedzictwa i podkreślenia historii obu miast. Dzięki niej, dawny przebieg trasy stał się symboliczną ścieżką spacerową, która stanowi ciekawy przewodnik turystyczny dla osób, które przyjechały tu choćby na jeden dzień.
Obecny szlak turystyczny wiedzie śladem dawnego torowiska, łącząc kluczowe punkty historycznego Cieszyna:
- Czeski Cieszyn (Český Těšín):
- Bahnhof (Dworzec Kolejowy): Był to końcowy przystanek i znajduje się dziś po czeskiej stronie (ul. Nádražní).
- Hoheneggerstraße (ul. Praska): Dalej trasa biegła ul. Dworcową i główną w kierunku Olzy. Tuż obok znajduje się współczesne centrum Czeskiego Cieszyna.
- Bahnhof (Dworzec Kolejowy): Był to końcowy przystanek i znajduje się dziś po czeskiej stronie (ul. Nádražní).
- Granica:
- Olsabrücke (Most na Olzie): Dziś to Most Przyjaźni, łączący oba Cieszyny.
- Olsabrücke (Most na Olzie): Dziś to Most Przyjaźni, łączący oba Cieszyny.
- Cieszyn (Polska):
- Schloβgasse (ul. Zamkowa) i Müntzgasse (ul. Mennicza): Trasa wiodła pod Wzgórze Zamkowe.
- Rynek i Górny Rynek (Oberring): Sam środek dawnego miasta, miejsce jednej z mijanek.
- Bielitzerstraße (ul. Bielska): Początek trasy, blisko dawnej lokalizacji przystanku.
- Schloβgasse (ul. Zamkowa) i Müntzgasse (ul. Mennicza): Trasa wiodła pod Wzgórze Zamkowe.
Na trasie postawione są słupki wykonane z dawnej szyny tramwajowej. Osadzone na nich litery tworzą hasło – nie podam jakie, by nie psuć zabawy. Za odgadnięcie hasła jest nagroda – wystarczy je podać w Centrum Informacji Turystycznej (po polskiej stronie). W CIT dostępna jest mapka ze wszystkimi punktami.
Polska interpretacja wenecji
Wcale nie trzeba jechać za granicę, by poczuć się jak w Wenecji. Tak więc po przejściu śladem szyny, warto zboczyć z trasy i odwiedzić Cieszyńską Wenecję. To jeden z najbardziej malowniczych i urokliwych zakątków polskiego Cieszyna, porównywany do włoskiego pierwowzoru ze względu na unikalne położenie budynków bezpośrednio nad wodą. Choć jest w mniejszej skali, to łatwo zobaczyć podobieństwo.
Cieszyńska Wenecja to część miasta leżąca nad sztucznym kanałem wodnym zwanym Młynówką, wzdłuż współczesnej ulicy Przykopa. Lokalizacja i atmosfera Cieszyńskiej Wenecji przyciąga artystów. Odbywają się tu imprezy kulturalne, takie jak Biennale w Wenecji Cieszyńskiej czy Spotkania Sztuki, co nadaje jej charakter artystycznej dzielnicy (porównywanej czasem do wileńskiego Zarzecza).
Miasta wielu języków
Po podziale Cieszyna w 1920 roku, Czeski Cieszyn (Český Těšín) aktywnie wspiera dwujęzyczność, co w praktyce oznacza możliwość używania języka polskiego oraz obecność dwujęzycznych napisów (czesko-polskich) w przestrzeni publicznej, np. na tablicach informacyjnych i nazwach ulic. Polskie życie kulturalne i edukacyjne jest tu dość mocno obecne: są tu szkoły z polskim językiem nauczania (od przedszkoli po liceum – widziałem osobiście), działa tu też Teatr Cieszyński (Těšínské divadlo) z osobną Sceną Polską, a także wydawane są polskie czasopisma i aktywnie działają polskie organizacje. Co dość smutne, w drugą stronę nie działa to tak samo dobrze jak u naszych sąsiadów.
Jak się tu dostać?
To zależy. Można tu przyjechać od strony polskiej i czeskiej.
Do Cieszyna dojeżdżają tylko pociągi Kolei śląskich z takich kierunków, jak Frýdek-Místek, Czechowice-Dziedzice oraz Goleszów – zatem z dalszych zakamarków Polski konieczna będzie przesiadka gdzieś po drodze.
Do Czeskiego Cieszyna można dostać się z kierunków takich, jak Opava, Ostrava (możliwość przesiadki z Polski, choć to mocno naokoło), Praha oraz Mosty u Jablunkova.
Co 2 godziny pomiędzy tymi dwoma miastami kursuje pociąg (relacja Cieszyn – Frýdek-Místek).
Co ciekawe, w czeskiej wyszukiwarce połączeń nazwy tych dwóch miast występują w obydwu językach.
Czy warto?
Tak. W dobrym tempie miasto da się zwiedzić w kilka godzin. Ja nie miałem zbyt wiele czasu i musiałem odpuścić muzea. W takim wariancie potrzeba jednego pełnego dnia.
